DEMİR – 2

Demir Eksikliği Belirtileri Nelerdir?

Vücudun demir mineraline olan ihtiyacının artması veya gıdalardan alınan demirin vücut tarafında iyi işlenememesine bağlı olarak görülen demir eksikliği aneminin (kırmızı kan hücresi sayısının normalden az olması) başlıca nedenidir.

Kanla birlikte oksijenin taşınmasını sağlayan kırmızı kan hücrelerinin (alyuvar) üretiminde kullanılan demir mineralinin yeterli düzeyde olmaması bu hücrelerin üretimini olumsuz olarak etkileyerek bir süre sonra hücre sayısının azalmasına yol açar.

Kırmızı kan hücresi sayısı azaldıkça organlara ve diğer dokulara kanla birlikte taşınan oksijen miktarı da azalır. Oksijen azaldıkça organlar fonksiyonlarını tam olarak yerine getirememeye başlar. İşte bu noktadan itibaren demir eksikliği belirtileri baş gösterir.

Demir Eksikliği Belirtileri

Demir eksikliği belirtileri kırmızı kan hücresi sayısının ne kadar azaldığına bağlı olarak fark edilmeyecek kadar hafif veya günlük rutin aktiviteleri etkileyecek kadar şiddetli olabilir. Hafif düzeyde başlayan belirtiler vücudun demir mineraline ihtiyacı arttıkça ve demir eksikliği anemiye dönmeye başladığında şiddetlenir.

Halsizlik

Nedenini tam olarak belirlenemeyen halsizlik, aşırı yorgunluk ve enerji azlığı demir eksikliğinin en sık görülen belirtisidir. Dokulara giden oksijen azaldıkça vücut yeterince enerji üretememeye başlar ve buna bağlı olarak kişi kendini zayıf, güçsüz hissedebilir. Konsantrasyon eksikliği, sinirlilik hali halsizliğe eşlik eden diğer belirtilerdir.

Solgun Cilt

Demir eksikliğine bağlı olarak düşen kırmızı kan hücresi sayısı cildin normalden soluk görünmesine yol açabilir. Dudaklar, ağız içi, dişetlerinin rengi soluklaşabilir, normalde olduğu gibi kırmızı görünmeyebilirler.

 

Nefes Darlığı

Demir eksikliği yaşıyorsanız ne kadar derin nefes alırsanız alın havayla birlikte vücuda giren oksijen miktarı yeterli olmaz ve tekrar tekrar derin nefes alma ihtiyacı duyarsınız. Eskiden nefes alıp verişinizi çok fazla etkileyemeyen fiziksel aktiviteler (merdiven çıkmak gibi) demir eksikliği nedeniyle nefesinizin daralmasına ve daha çok nefes alıp vermenize yol açar.

Çarpıntı

Aralıklarla yaşanan çarpıntı demir eksikliğine işaret ediyor olabilir. Bunun nedeni kalbin dokuların artan oksijen ihtiyacını karşılayabilmek için normalden daha çok çalışmasıdır.

Yenmez Şeyleri Yeme İsteği

Pika olarak adlandırılan yenmez şeylere karşı duyulan anormal iştah demir eksikliği belirtisi olabilir. Genellikle çocuklarda görülen bu durum çoğunlukla demir ve diğer bazı minerallerin eksikliği nedeniyle ortaya çıkar ancak bazı durumlarda sorunun temeli psikolojik olabilir.

Artan Kaygı

Demir eksikliğine bağlı olarak gelişen kandaki oksijen eksikliği merkezi sinir sistemini de etkisi altına alabilir. Nedensiz gelişen sinirlilik hali ve artan kaygı bu etkinin belirtileri arasındadır.

Saç Dökülmesi

Demir eksikliği özellikle demir eksikliği anemisine dönüştüğünde saç dökülmesine yol açabilir. Bunun nedeni sistemde azalan oksijen miktarı nedeniyle vücut saç kökleri gibi hayati olmayan bölgelere gönderdiği oksijenden tasarruf etmeye ve bu oksijeni hayati görevleri bulunan organlara göndermeye başlar.

Konsantrasyon Eksikliği

Beyin hücreleri arasındaki iletişimin normal olarak devam etmesinde önemli bir rolü bulunan demir minerali eksikliğinde konsantrasyonun ve hafızanın zayıflaması gibi belirtiler ortaya çıkabilir. Kişinin çevresinde yaşanan olaylara ve tanığını kişilere karşı ilgisi azalabilir.

Diğer Belirtiler

  • Zayıflamış, kırılgan tırnaklar
  • Özellikle çocuklarda iştah azlığı
  • Soğuk el ve ayaklar
  • Baş dönmesi
  • Bacaklarda karıncalanma hissi
  • Huzursuz bacak sendromu
  • Dil ağrısı, dilin şişmesi
  • Baş ağrısı
  • Sık görülen enfeksiyonlar
  • Göğüs ağrısı

Demir Eksikliğinin Yaratabileceği Sorunlar

Halsizlik, baş dönmesi gibi belirtiler dışında uzun süreli demir eksikliği çok daha ciddi sağlık sorunlarına yol açabilmektedir. Örneğin bebeklerde görülen demir eksikliği anemisi normal aktivite ve hareketlerin (motor fonksiyonlar) gelişmesini yavaşlatabilir. Aynı zamanda bebeklerde ve çocuklarda bilişsel fonksiyonları gelişimini olumsuz yönde etkileyebilir.

Gebelik sırasında yaşanan demir eksikliği ise düşük kilolu doğuma veya erken doğuma yol açabilmektedir. Erken veya düşük kilolu doğan bebekler özellikle doğumdan sonraki ilk 1-2 yıl daha çok hastalık riski taşırlar.

Demir eksikliği gençlerde ve yetişkinlerde ise okul ve işyeri performansını etkileyebilir. Konsantrasyonu ve kısa dönemli hafızayı zayıflatabilir, mental fonksiyonları olumsuz yönde etkileyebilir.

Günlük Demir İhtiyacı

Bebekler

0-6 ay 0.27 mg
7-12 ay 11 mg

Çocuklar

1-3 yaş 7 mg
4-8 yaş 10 mg
9-13 yaş 8 mg
14-18 yaş 11 mg (E), 15 mg (K)

Yetişkinler

19-30 yaş 8 mg (E), 18 mg (K)
31-50 yaş 8 mg (E), 18 mg (K)
51-70 yaş 8 mg

70 yaş 8 mg

Hamilelik Dönemi

19-50 yaş 27 mg

Emzirme Dönemi

19-50 yaş 9 mg

Yukarıdaki rakamlar CDC’nin (Centers for Disease Control and Prevention) verdiği çeşitli yaş gruplarına göre günlük demir tüketimi tavsiyeleridir. Ancak kişinin yaşına, cinsiyetine ve sağlık koşullarına bağlı olarak alması gereken günlük demir miktarı değişebilir. Sizin almanız gereken demir miktarı için en doğru bilgiyi doktorunuzdan edinebilirsiniz.

Demir Eksikliğinin Nedenleri Nelerdir?

Demir eksikliğinin pek çok farklı nedeni olabilir ancak bu nedenleri 2 ana kategoride toplamak mümkündür.

Artan Demir İhtiyacı

Çocukluk döneminde yaşanan hızlı büyüme bu minerale olan ihtiyacın artmasına yol açar. Bazen çocuklarda demir ihtiyacını sadece beslenme ile karşılamak mümkün olmayabilir ve bu durum uzun süre devam ederse demir eksikliği görülebilir.

Aynı şekilde hamilelik dönemindeki kadınlar daha çok demir mineraline ihtiyaç duyar ve bu dönemde demir eksikliği sık görülen bir durumdur. Ağır kanamalı geçen adet dönemleri kadınlarda görülen demir eksikliğinin bir diğer nedenidir.

Kan kaybı demir ihtiyacının artmasına neden olur. Sık yapılan kan bağışı veya kanamalı mide ülseri gibi az olsa da sürekli kan kaybına yol açan rahatsızlıklar demir eksikliğine yol açabilir.

Vücudun Demiri İşleyememesi

Hayvansal gıdalardan alınan demir vücudumuz tarafından bitkisel besinlerden alınan demirden 2-3 kat daha fazla emilir. Bu nedenle vejetaryenler genel olarak demir eksikliği riski taşırlar. Et tüketmiyorsanız öğünlerinizi dikkatli planlamalı ve demir bakımından zengin bitkisel besinleri daha sık tüketmelisiniz.

Asit reflü ve peptik ülser tedavisinde kullanılan antiasit ilaçların aşırı tüketimi demir emilimini olumsuz yönde etkileyebilir. Bu ilaçların doktor gözetiminde ve doktorun önerdiği miktarlarda kullanılması gerekir.

Demir Eksikliği Nasıl Belirlenir?

Eğer yukarıdaki demir eksikliği belirtilerini yaşıyorsanız doktorunuz kandaki demir oranının belirlenebilmesi için çeşitli kan testleri isteyecektir. Kandaki demir miktarının ve vücuttaki demir depolarının durumunun belirlenmesi tek testle mümkün olmadığı için genellikle aşağıdaki testlerin hepsi veya 2-3 test bir arada istenebilir.

Hemoglobin Testi: Kanda oksijenin taşınmasında sorumlu hemoglobin proteini değerini ölçer.

Hematokrit Testi: Kırmızı kan hücrelerinin kanın hacmine oranını ölçen test.

Hemoglobin ve Hematokrit testleri vücutta ne kadar demir bulunduğunu belirlemek için kullanılan testlerdir ancak bu testlerden elde edilen değerler genellikle demir eksikliği anemiye yol açacak kadar ilerlemeden normal değerlerin dışına çıkmaz.

Tam Kan Sayımı: Kırmızı kan hücresi sayısının ve hacminin belirlenmesi için uygulanır.

Serum Ferritin Testi: Vücutta ne kadar demir depolandığını görmek için kullanılır.

Serum Demir Testi: Kandaki demir miktarını belirlemek için kullanılır.

Transferrin Doygunluğu: Plazmada demire bağlı olarak bulunan globülin, sidrofilin düzeyleri ölçülür.

Transferrin Reseptörü: Artan kırmızı kan hücresi düzeyi ölçülür.

Demir Eksikliği Tedavisi Nasıl Yapılır?

Kan testi sonuçları demir eksikliği olup olmadığının belirlenebilmesi için doktor tarafından incelenmelidir. Demir eksikliğinin nedenine bağlı olarak izlenecek tedavi yöntemleri değişebilir. Örneğin demir eksikliği mide ülserinin neden olduğu kanamaya bağlı olarak ortaya çıktıysa önce ülserin tedavi edilmesi gerekir. Kişinin yaşı ve sağlık durumu seçilecek tedavi yöntemini etkileyen diğer faktörlerdir.

Doktorunuz eksik olan demirin beslenmenin düzenlenmesiyle kısa sürede yerine konulamayacağını düşünürse demir takviyesi önerebilir. Demir takviyesinin etkili olup olmadığını belirlemek için bir süre sonra hematokrit ve hemoglobin testleri isteyebilir.

Doktorunuz demir eksikliğinin yetersiz beslenmeye bağlı olarak geliştiğini belirlerse demir bakımından zengin bir beslenme programı önerebilir veya sizi bir beslenme uzmanına yönlendirebilir. Yetersiz beslenmeye bağlı demir eksikliğinde de kısa süreli olarak demir takviyesi kullanılabilir.

Demir Eksikliği Önlenebilir mi?

Genel olarak demir bakımından zengin gıdaların daha sık tüketilmesi demir eksikliğini önler. Daha çok meyve, sebze, tam tahıllı gıdalar, süt ve süt ürünler, et, balık, fasulye, yumurta, ceviz yemek vücudun ihtiyaç duyduğu demiri sağlayacaktır.

Demir bakımından zengin gıdalara ek olarak demir mineralinin vücut tarafından emilimini artıran C vitamini de yeterli miktarda alınmalıdır. C vitamini özellikle demir içeren bitkisel besinlerin etkisini artırır.

Demir bakımından zengin besinleri şu şekilde sıralayabiliriz;

  • Tavuk ciğeri
  • İstiridye, midye
  • Dana eti
  • Tavuk eti
  • Hindi eti
  • Sardunya
  • Somon balığı
  • Ton balığı
  • Fasulye
  • Kuru fasulye
  • Bezelye
  • Tofu
  • Kabak çekirdeği
  • Susam
  • Kuru kayısı
  • Patates
  • Brokoli
  • Yumurta
  • Ay çekirdeği
  • Badem
  • Ceviz
  • Yer fıstığı
  • Kurutulmuş üzüm
  • Kuru erik
  • Ispanak
  • Yeşilbiber

— Alıntıdır — www.belirtilerinelerdir.com

 

%d blogcu bunu beğendi: